آیا از مبلغ تعدیل در صورتوضعیت موقت نیز کسورات قراردادی کسر میشود؟ بررسی سپرده حسن انجام کار، بیمه و سایر کسورات
یکی از پرسشهای پرتکرار پیمانکاران و کارشناسان امور قراردادها این است که آیا مبلغ تعدیل صورتوضعیت موقت نیز مشمول کسورات قراردادی مانند سپرده حسن انجام کار، بیمه و سایر کسورات قانونی میشود یا خیر؟ یا به عبارتی آیا از تعدیل صورت وضعیت کسورات کسر میشود یا خیر
در عمل، گاهی مشاهده میشود که برخی کارفرمایان از مبلغ تعدیل نیز همانند سایر اقلام صورتوضعیت، کسورات را اعمال میکنند؛ در مقابل، برخی پیمانکاران معتقدند تعدیل صرفاً جبران افزایش هزینههاست و نباید مشمول این کسورات باشد.
برای پاسخ به این سؤال باید به متن شرایط عمومی پیمان و مقررات مرتبط مراجعه کرد.
تعدیل در قراردادهای پیمانکاری چه ماهیتی دارد؟
تعدیل، مبلغی است که برای جبران آثار تغییر قیمتها و حفظ تعادل اقتصادی پیمان، مطابق ضوابط و بخشنامههای مربوط محاسبه و به مطالبات پیمانکار اضافه میشود.
نکته مهم این است که تعدیل، یک مطالبه مستقل از پیمان نیست؛ بلکه بخشی از مطالبات ناشی از اجرای پیمان محسوب میشود و معمولاً همراه با صورتوضعیتهای موقت یا قطعی به پیمانکار پرداخت میشود.
به همین دلیل، از نظر حقوقی، تعدیل نیز در زمره مبالغ قابل پرداخت به پیمانکار قرار میگیرد.
مبنای قانونی کسر سپرده حسن انجام کار
مهمترین مستند در این خصوص ماده ۳۵ شرایط عمومی پیمان (نشریه ۴۳۱۱) است. در این ماده آمده است:
«از مبلغ هر پرداخت به پیمانکار، معادل ۱۰ درصد به عنوان تضمین حسن انجام کار کسر و در حساب سپرده نزد کارفرما نگهداری میشود…»
نکته قابل توجه این است که قانونگذار یا تنظیمکننده پیمان، عبارت «از مبلغ هر پرداخت» را بهکار برده و نگفته است «فقط از مبلغ کارکرد» یا «فقط از مبلغ صورتوضعیت بدون تعدیل».
بنابراین، هر مبلغی که در قالب صورتوضعیت به پیمانکار پرداخت شود، در اصل مشمول حکم ماده ۳۵ است؛ مگر اینکه در شرایط خصوصی پیمان یا دستورالعمل نافذ، استثنایی پیشبینی شده باشد.
آیا تعدیل نیز مشمول سپرده حسن انجام کار است؟
با توجه به متن ماده ۳۵ و رویه رایج اجرای پیمانهای مشمول نشریه ۴۳۱۱، پاسخ در اغلب موارد مثبت است.
از آنجا که مبلغ تعدیل بخشی از مبلغ پرداختی به پیمانکار محسوب میشود، معمولاً هنگام پرداخت تعدیل نیز سپرده حسن انجام کار به همان نسبت کسر میشود.
البته این نتیجه، مبتنی بر شرایط عمومی پیمان است و اگر در شرایط خصوصی پیمان یا مقررات خاص دستگاه اجرایی ترتیب دیگری مقرر شده باشد، همان مقررات ملاک عمل خواهد بود.
وضعیت بیمه تأمین اجتماعی در مبلغ تعدیل چگونه است؟
در خصوص بیمه، موضوع اندکی متفاوت است.
حق بیمه قراردادهای پیمانکاری تابع قانون تأمین اجتماعی و بخشنامههای سازمان تأمین اجتماعی است و نحوه محاسبه آن به نوع قرارداد، نحوه اجرای کار و مبنای محاسبه حق بیمه بستگی دارد.
در بسیاری از قراردادهای عمرانی، مبلغ تعدیل نیز در محاسبات مربوط به حق بیمه مؤثر است؛ اما این موضوع یک قاعده مطلق برای همه قراردادها نیست و باید بر اساس مقررات تأمین اجتماعی و نوع پیمان بررسی شود.
بنابراین، برخلاف سپرده حسن انجام کار که مستند مستقیم آن ماده ۳۵ شرایط عمومی پیمان است، درباره بیمه باید همواره مقررات سازمان تأمین اجتماعی نیز بررسی شود.
سایر کسورات قراردادی چطور؟
علاوه بر سپرده حسن انجام کار، ممکن است هنگام پرداخت صورتوضعیت، کسورات دیگری نیز اعمال شود؛ از جمله:
- اقساط پیشپرداخت؛
- مالیاتهای قانونی؛
- کسورات بیمه؛
- سایر کسورات پیشبینیشده در شرایط خصوصی پیمان.
اعمال یا عدم اعمال هر یک از این کسورات نسبت به مبلغ تعدیل، تابع مستند قانونی یا قراردادی مربوط به همان کسور است و نمیتوان برای همه آنها یک حکم واحد صادر کرد.
آیا استثنا هم وجود دارد؟
بله. اگر در شرایط خصوصی پیمان، اسناد مناقصه، بخشنامههای سازمان برنامه و بودجه یا مقررات اختصاصی دستگاه اجرایی، حکم متفاوتی درباره نحوه پرداخت تعدیل یا اعمال کسورات وجود داشته باشد، همان مقررات بر شرایط عمومی پیمان حاکم خواهد بود.
به همین دلیل، پاسخ این سؤال در قراردادهای EPC، قراردادهای همسان صنعت نفت، قراردادهای شهرداریها یا سایر قراردادهای خاص ممکن است متفاوت باشد.
جمعبندی
در پیمانهای مشمول شرایط عمومی پیمان (نشریه ۴۳۱۱)، مبنای کسر سپرده حسن انجام کار، «مبلغ هر پرداخت» است. از آنجا که مبلغ تعدیل نیز بخشی از مطالبات قابل پرداخت پیمانکار محسوب میشود، در رویه معمول اجرای این پیمانها، سپرده حسن انجام کار از مبلغ تعدیل نیز کسر میشود؛ مگر اینکه در شرایط خصوصی پیمان یا مقررات خاص، ترتیب دیگری مقرر شده باشد.
در مورد بیمه، مالیات و سایر کسورات، باید مقررات اختصاصی هر یک بهطور جداگانه بررسی شود و نمیتوان صرفاً بر مبنای ماده ۳۵ شرایط عمومی پیمان اظهار نظر کرد.
سؤالات متداول
آیا از تعدیل صورتوضعیت موقت، سپرده حسن انجام کار کسر میشود؟
در پیمانهای مشمول شرایط عمومی پیمان، در اغلب موارد بله؛ زیرا ماده ۳۵ مبنای کسر را «هر پرداخت» به پیمانکار قرار داده است، مگر اینکه مقررات خاص یا شرایط خصوصی پیمان خلاف آن را مقرر کرده باشد.
آیا حق بیمه نیز از مبلغ تعدیل کسر میشود؟
این موضوع به نوع قرارداد و مقررات سازمان تأمین اجتماعی بستگی دارد و پاسخ واحدی برای همه پیمانها وجود ندارد.
آیا کارفرما میتواند بدون استناد به قرارداد، از مبلغ تعدیل کسورات جدید اعمال کند؟
خیر. هرگونه کسر باید مستند به قانون، شرایط عمومی پیمان، شرایط خصوصی پیمان یا سایر مقررات لازمالاجرا باشد.
منابع و مستندات
در این مطلب به موضوع ” آیا از تعدیل صورت وضعیت کسورات کسر میشود ” پرداختیم. منابع استفاده شده در ذیل ذکر گردیده است.
- 1- شرایط عمومی پیمان (نشریه ۴۳۱۱ سازمان برنامه و بودجه)، ماده ۳۵ در خصوص تضمین حسن انجام کار.
- 2- شرایط عمومی پیمان، مقررات مربوط به رسیدگی و پرداخت صورتوضعیتهای موقت (مواد ۳۷ و مقررات پرداخت).
- 3- قانون تأمین اجتماعی و بخشنامههای سازمان تأمین اجتماعی درباره نحوه محاسبه حق بیمه قراردادهای پیمانکاری (حسب نوع قرارداد).
مدیریت دقیق صورتوضعیتها با نرمافزار مدیریت قراردادها و پیمان درگاه
یکی از چالشهای اصلی واحدهای فنی، مالی و قراردادها، محاسبه صحیح کسورات قانونی، سپرده حسن انجام کار، اقساط پیشپرداخت، تعدیل و سایر مبالغ قابل پرداخت در هر صورتوضعیت است. نرمافزار مدیریت قراردادها ی درگاه با ثبت اطلاعات قرارداد، محاسبه خودکار کسورات، مدیریت صورتوضعیتهای موقت و قطعی، کنترل تضامین و نگهداری سوابق مالی، به سازمانها کمک میکند پرداختها را مطابق مفاد قرارداد و مقررات انجام دهند و از بروز اختلافات مالی و حقوقی میان کارفرما و پیمانکار جلوگیری کنند.
ما را در اینستاگرام دنبال کنید.
بدون دیدگاه