قوانین شرکت در مزایده آنلاین چیست؟ بررسی شرایط، مراحل و نحوه برنده شدن
امروزه بسیاری از معاملات فروش اموال، کالاها، تجهیزات، املاک و سایر داراییها بهصورت الکترونیکی و از طریق سامانههای آنلاین انجام میشود. در این میان، مزایده آنلاین این امکان را فراهم کرده است که متقاضیان بدون حضور فیزیکی، پس از احراز شرایط و پذیرش مقررات مزایده، پیشنهاد قیمت خود را در بستر الکترونیکی ثبت کنند.
اما سؤال مهم این است که قوانین شرکت در مزایده آنلاین چیست؟ آیا هر شخصی میتواند در یک مزایده اینترنتی شرکت کند؟ آیا پرداخت سپرده الزامی است؟ پیشنهاد قیمت تا چه زمانی قابل ثبت یا تغییر است؟ اگر شخصی برنده مزایده شود اما از انجام معامله خودداری کند، چه پیامدی خواهد داشت؟
پاسخ این پرسشها به نوع مزایده و برگزارکننده آن بستگی دارد. برای مثال، در مزایدههای دستگاههای اجرایی که از طریق سامانه تدارکات الکترونیکی دولت (ستاد) برگزار میشوند، مقررات خاصی بر فرآیند حاکم است. در کنار آن، اعتبار اسناد و امضاهای الکترونیکی نیز تابع قانون تجارت الکترونیکی است.
در این مقاله، مهمترین قوانین و شرایط شرکت در مزایده آنلاین را با تمرکز بر مزایدههای الکترونیکی دستگاههای اجرایی بررسی میکنیم.
مزایده آنلاین چیست؟
مزایده آنلاین، فرآیندی است که در آن فروش یک مال، کالا، خدمت یا دارایی از طریق بستر الکترونیکی انجام میشود و متقاضیان واجد شرایط، پیشنهادهای خود را مطابق شرایط اعلامشده در آگهی یا اسناد مزایده ثبت میکنند.
در مزایده، برخلاف مناقصه که معمولاً معیار اصلی انتخاب، پایینترین قیمت واجد شرایط است، اصل بر انتخاب بالاترین پیشنهاد واجد شرایط است؛ البته نحوه تعیین برنده و شرایط معامله باید مطابق مقررات حاکم و اسناد همان مزایده باشد.
در معاملات دولتی نیز ماده ۸۲ قانون محاسبات عمومی کشور، نحوه انجام مزایده را بر اساس نوع معامله مشخص کرده و در معاملات عمده، انجام تشریفات مزایده را پیشبینی کرده است.
بنابراین، «آنلاین بودن» مزایده باعث نمیشود ماهیت و الزامات حقوقی معامله از بین برود؛ بلکه همان فرآیند در بستر الکترونیکی انجام میشود.
آیا شرکت در مزایده آنلاین برای همه آزاد است؟
خیر، نمیتوان گفت شرکت در تمام مزایدههای آنلاین برای همه افراد آزاد است.
شرایط شرکت در هر مزایده باید در آگهی، اسناد و شرایط مزایده مشخص شود. ممکن است برگزارکننده برای شرکتکنندگان شرایطی مانند داشتن مجوز خاص، توانایی قانونی، ارائه مدارک هویتی یا ثبتی، پرداخت سپرده یا رعایت سایر شرایط مقرر را تعیین کرده باشد.
در سامانه تدارکات الکترونیکی دولت، «مزایدهگر» شخص حقیقی یا حقوقی است که پس از ثبتنام در سامانه، اسناد مزایده را دریافت و در آن شرکت میکند. همچنین دستگاههای مشمول مقررات مربوط به سامانه ستاد، مراحل معاملات مشمول را با استفاده از امضای الکترونیکی و مطابق مقررات انجام میدهند.
بنابراین، صرف داشتن حساب کاربری در یک سامانه به معنی احراز شرایط شرکت در تمام مزایدهها نیست و متقاضی باید شرایط اختصاصی هر مزایده را نیز بررسی کند.
شرایط اصلی شرکت در مزایده آنلاین (قوانین شرکت در مزایده آنلاین)
اگر قصد شرکت در یک مزایده آنلاین را دارید، معمولاً باید چند مرحله اصلی را طی کنید:
۱. ثبتنام و احراز هویت
در مزایدههای الکترونیکی دولتی، متقاضی باید مطابق ضوابط سامانه ثبتنام کرده و اطلاعات لازم را ارائه کند.
برای اشخاص حقوقی نیز اطلاعات شرکت و مشخصات نماینده مجاز باید مطابق الزامات سامانه و اسناد مزایده ثبت شود.
۲. مطالعه دقیق آگهی و اسناد مزایده
یکی از مهمترین مراحل شرکت در مزایده آنلاین، مطالعه کامل اسناد است. متقاضی نباید فقط به قیمت پایه توجه کند. مواردی مانند:
-
- مشخصات دقیق مورد مزایده
- قیمت پایه
- میزان سپرده
- نحوه پرداخت سپرده
- مهلت ثبت پیشنهاد
- نحوه ارائه پیشنهاد قیمت
- شرایط تحویل
- هزینههای جانبی
- مالیات و عوارض احتمالی
- مهلت پرداخت وجه
- شرایط انعقاد قرارداد
- ضمانتهای مورد نیاز
- شرایط انصراف یا عدم انجام تعهد
باید قبل از ثبت پیشنهاد بررسی شود. در مقررات معاملات دولتی نیز اصل بر این است که شرایط معامله و الزامات آن در آگهی و اسناد مربوط برای متقاضیان مشخص شود. آییننامه معاملات دولتی، برای آگهی مزایده نیز رعایت شرایط مقرر متناسب با مزایده را پیشبینی کرده است.
۳. پرداخت سپرده شرکت در مزایده
در بسیاری از مزایدهها، شرکت در فرآیند منوط به پرداخت یا ارائه سپرده شرکت در مزایده است. مبلغ و نحوه ارائه این سپرده، یک رقم ثابت برای تمام مزایدههای آنلاین نیست و باید از آگهی و اسناد همان مزایده مشخص شود.
برای نمونه، در برخی مزایدههای اموال تملیکی، سپرده شرکت در مزایده مطابق شیوهنامه مربوط تعیین شده و امکان ارائه آن به شکلهای مشخصشده در مقررات وجود دارد.
همچنین در برخی مزایدههای اجرای اسناد رسمی، مقررات خاصی وجود دارد؛ برای مثال ماده ۱۳۶ آییننامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازمالاجرا، شرکت در مزایده را منوط به پرداخت ۱۰ درصد مبلغ پایه کارشناسی و حضور خریدار یا نماینده قانونی او دانسته است.
بنابراین نباید یک درصد مشخص را بهعنوان سپرده تمام مزایدههای آنلاین اعلام کرد. مبلغ سپرده باید بر اساس مقررات حاکم بر همان مزایده تعیین شود.
۴. ثبت پیشنهاد قیمت
پس از احراز شرایط و انجام الزامات اولیه، متقاضی میتواند پیشنهاد قیمت خود را مطابق فرآیند تعریفشده در سامانه ثبت کند.
در این مرحله باید به مهلت قانونی و زمانی تعیینشده در سامانه توجه کرد؛ زیرا پیشنهادهایی که خارج از مهلت مقرر ارائه شوند، اصولاً نمیتوانند به دلیل صرف تأخیر مورد پذیرش قرار گیرند، مگر اینکه مقررات خاص همان فرآیند حکم دیگری داشته باشد.
در آییننامه معاملات دولتی نیز برای پیشنهادهای خارج از مهلت، مقررات محدودکننده پیشبینی شده است.
آیا پیشنهاد قیمت ثبتشده قابل انصراف است؟
نمیتوان برای تمام مزایدههای آنلاین یک پاسخ واحد ارائه کرد.
قابلیت اصلاح، حذف یا انصراف از پیشنهاد به قواعد سامانه، شرایط مزایده و مرحلهای که پیشنهاد در آن ثبت شده است بستگی دارد.
از سوی دیگر، اگر شخصی پس از اعلام برنده شدن از انجام تعهدات خودداری کند، ممکن است با آثار مالی ناشی از ضبط سپرده یا سایر ضمانتهای مقرر مواجه شود.
به همین دلیل، شرکتکننده باید پیش از ثبت پیشنهاد قیمت، آن را یک اقدام جدی و دارای آثار حقوقی و مالی تلقی کند و صرفاً با هدف امتحان کردن سامانه یا رقابت قیمتی وارد مزایده نشود.
اعتبار پیشنهاد و اسناد الکترونیکی در مزایده آنلاین
یکی از پایههای حقوقی انجام معاملات الکترونیکی، قانون تجارت الکترونیکی است مطابق ماده ۶ این قانون، در مواردی که قانون وجود نوشته را لازم دانسته باشد، «دادهپیام» در حکم نوشته است؛ البته این حکم استثنائاتی دارد که یکی از آنها اسناد مالکیت اموال غیرمنقول است.
همچنین ماده ۷ قانون تجارت الکترونیکی مقرر کرده است که هرگاه قانون وجود امضا را لازم بداند، امضای الکترونیکی میتواند کفایت کند.
این موضوع اهمیت زیادی در مزایدههای آنلاین دارد؛ زیرا بخش مهمی از فرآیند، از ثبت اطلاعات و دریافت اسناد تا ثبت پیشنهاد و انجام اقدامات الکترونیکی، در محیط سامانه انجام میشود.
همچنین ماده ۸ قانون تجارت الکترونیکی شرایطی را برای نگهداری اطلاعات به شکل دادهپیام در مواردی که ارائه یا نگهداری اصل اطلاعات لازم است، پیشبینی کرده است.
نقش سامانه ستاد در مزایدههای دولتی
در معاملات مشمول مقررات سامانه تدارکات الکترونیکی دولت، سامانه ستاد نقش بستر الکترونیکی انجام فرآیند معامله را بر عهده دارد.
مطابق آییننامه نحوه فعالیت دستگاههای اجرایی در سامانه تدارکات الکترونیکی دولت مصوب ۱۳۹۹، دستگاههای مشمول باید معاملات متوسط و بزرگ خود را ـ به استثنای موارد مقرر مانند معاملات محرمانه ـ بهصورت الکترونیکی و از طریق سامانه انجام دهند. این فرآیند میتواند شامل درخواست، فراخوان، توزیع و دریافت اسناد، گشایش الکترونیکی پیشنهادها، انعقاد قرارداد و مبادله وجوه و تضمینات باشد.
بنابراین، در چنین مزایدههایی، شرکتکننده باید علاوه بر قوانین عمومی، قواعد سامانه و شرایط اعلامشده توسط دستگاه مزایدهگذار را نیز رعایت کند.
برنده مزایده آنلاین چگونه تعیین میشود؟
در یک مزایده معمولاً بالاترین پیشنهاد واجد شرایط مبنای انتخاب برنده قرار میگیرد؛ اما این موضوع نباید به شکل مطلق و بدون توجه به اسناد هر مزایده بیان شود.
برای نمونه، آییننامه معاملات دولتی در مورد مزایده مقرر کرده است که مورد معامله باید قبلاً ارزیابی شود و حراج از قیمت تعیینشده آغاز شده و به خریداری که بالاترین بها را پیشنهاد کند واگذار شود؛ البته مقررات خاص معامله و شرایط اعلامشده نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
بنابراین میتوان گفت: بالاترین قیمت بهتنهایی همیشه کافی نیست؛ پیشنهاد باید علاوه بر قیمت، شرایط و الزامات مقرر در مزایده را نیز داشته باشد.
اگر برنده مزایده از انجام معامله خودداری کند چه میشود؟
این قسمت از مهمترین نکات شرکت در مزایده است. برنده شدن در مزایده به این معنا نیست که شخص میتواند بدون پیامد از انجام معامله منصرف شود.
در مقررات معاملات دولتی، برای امتناع برنده از انجام معامله، ضمانت اجراهایی از جمله ضبط سپرده پیشبینی شده است. آییننامه معاملات دولتی نیز در مقررات مربوط به مزایده، قواعد مربوط به اجرای تصمیم، انعقاد قرارداد و ضمانتهای مربوط را به فرآیند مزایده تسری داده است.
البته میزان و نحوه ضبط سپرده در همه مزایدهها یکسان نیست و باید مقررات خاص حاکم بر همان مزایده بررسی شود.
برای مثال، در برخی مقررات مربوط به فروش اموال غیرمنقول مازاد دولت، در صورت عدم پرداخت ثمن در مهلت مقرر یا انصراف برنده، آثار مشخصی برای سپرده شرکت در مزایده پیشبینی شده است.
بنابراین، قبل از ثبت پیشنهاد باید شرایط انصراف و ضمانت اجرای عدم انجام تعهد را بهدقت مطالعه کرد.
تکلیف سپرده سایر شرکتکنندگان چیست؟
معمولاً پس از مشخص شدن برنده، وضعیت سپرده سایر شرکتکنندگان مطابق مقررات همان مزایده تعیین میشود.
در برخی فرآیندها، سپرده برنده تا زمان انجام تعهدات و انعقاد قرارداد نزد برگزارکننده باقی میماند و سپرده سایر شرکتکنندگان آزاد یا مسترد میشود.
اما این موضوع نیز یک قاعده واحد برای همه مزایدههای آنلاین نیست و باید آگهی مزایده، شرایط معامله و مقررات خاص دستگاه برگزارکننده بررسی شود.
آیا مزایده آنلاین از نظر حقوقی معتبر است؟
اصل انجام معامله در بستر الکترونیکی، صرفاً به دلیل الکترونیکی بودن، فاقد اعتبار نیست. قانون تجارت الکترونیکی در مواد ۶ و ۷، در شرایط مقرر، دادهپیام را در حکم نوشته و امضای الکترونیکی را در موارد لازم، کافی دانسته است.
علاوه بر آن، آییننامه نحوه فعالیت دستگاههای اجرایی در سامانه تدارکات الکترونیکی دولت نیز اعتبار و کفایت اسناد و مدارک الکترونیکی معامله انجامشده را مورد شناسایی قرار داده است.
در نتیجه، الکترونیکی بودن فرآیند بهخودیخود موجب بیاعتباری مزایده نمیشود؛ بلکه باید تشریفات و الزامات قانونی و مقررات اختصاصی آن فرآیند رعایت شده باشد.
نکات مهم قبل از شرکت در مزایده آنلاین
اگر قصد شرکت در یک مزایده آنلاین را دارید، بهتر است پیش از ثبت پیشنهاد این موارد را بررسی کنید:
- مشخصات دقیق مال یا کالای مورد مزایده
- قیمت پایه و مبنای ارزیابی
- میزان و نحوه پرداخت سپرده
- آخرین مهلت شرکت
- شرایط ثبت پیشنهاد قیمت
- امکان یا عدم امکان اصلاح پیشنهاد
- شرایط برنده شدن
- نحوه پرداخت باقیمانده مبلغ
- مهلت انجام تعهدات پس از برنده شدن
- شرایط تحویل مال
- مالیات، عوارض و هزینههای جانبی
- شرایط انعقاد قرارداد
- ضمانت اجرای انصراف یا عدم انجام تعهد
- شرایط استرداد سپرده
- مقررات اختصاصی سامانه برگزارکننده
تفاوت مزایده آنلاین دولتی با سایر مزایدهها
یکی از اشتباهات رایج در مقالات اینترنتی این است که مقررات یک نوع مزایده را به تمام مزایدهها تعمیم میدهند. در حالی که باید میان دستکم این موارد تفاوت قائل شد:
مزایده دستگاههای اجرایی: تابع قوانین و مقررات معاملات دولتی و حسب مورد مقررات سامانه ستاد است.
مزایدههای اجرای ثبت: تابع مقررات اجرای اسناد رسمی لازمالاجرا است و شرایط خاصی برای شرکت، سپرده، پرداخت ثمن و حضور در مزایده دارد. برای نمونه، ماده ۱۳۶ آییننامه مربوط، شرایط مشخصی برای شرکت در مزایده مقرر کرده است.
مزایدههای خصوصی: در وهله نخست باید قرارداد، آگهی و شرایطی که برگزارکننده تعیین کرده و سپس مقررات عمومی حاکم بر معامله بررسی شود.
بنابراین، برای پاسخ دقیق به سؤال «قوانین شرکت در مزایده آنلاین چیست؟» باید ابتدا مشخص شود مزایده توسط چه نهادی و بر اساس چه مقرراتی برگزار میشود.
پرسشهای متداول درباره قوانین شرکت در مزایده آنلاین
آیا برای شرکت در مزایده آنلاین باید ثبتنام کرد؟
در مزایدههای سامانهای، معمولاً احراز هویت و ثبتنام مطابق مقررات سامانه الزامی است. در سامانه ستاد نیز شخصی که به عنوان مزایدهگر شرکت میکند باید پس از ثبتنام، اسناد مزایده را دریافت و در فرآیند شرکت کند.
آیا پرداخت سپرده برای شرکت در مزایده الزامی است؟
در بسیاری از مزایدهها بله، اما مبلغ و نحوه ارائه سپرده به مقررات همان مزایده بستگی دارد و نمیتوان یک درصد ثابت را برای همه مزایدههای آنلاین تعیین کرد.
آیا بالاترین پیشنهاد حتماً برنده میشود؟
اصل مزایده بر انتخاب بالاترین پیشنهاد واجد شرایط است؛ اما برنده باید تمام شرایط و الزامات مقرر در اسناد مزایده را نیز داشته باشد. بنابراین صرفاً بالاتر بودن قیمت، بدون احراز سایر شرایط، لزوماً کافی نیست.
اگر بعد از برنده شدن از خرید منصرف شویم چه میشود؟
بسته به مقررات مزایده، ممکن است سپرده شرکت در مزایده ضبط شود یا ضمانت اجراهای دیگری اعمال شود. بنابراین شرایط انصراف باید پیش از ثبت پیشنهاد بررسی شود.
آیا پیشنهاد قیمت آنلاین سندیت دارد؟
در چارچوب قانون تجارت الکترونیکی و مقررات سامانه مربوط، دادهپیام و امضای الکترونیکی در شرایط مقرر دارای اعتبار قانونی هستند. در معاملات دولتی الکترونیکی نیز اعتبار اسناد و مدارک الکترونیکی معامله در مقررات مربوط به سامانه مورد شناسایی قرار گرفته است.
جمعبندی
قوانین شرکت در مزایده آنلاین را نمیتوان در یک قاعده ساده مانند «ثبتنام کن و بالاترین قیمت را پیشنهاد بده» خلاصه کرد.
شرکتکننده باید ابتدا نوع مزایده و مقررات حاکم بر آن را شناسایی کند و سپس آگهی و اسناد مزایده را بهدقت مطالعه کند. ثبتنام، احراز شرایط، پرداخت سپرده، ثبت پیشنهاد در مهلت مقرر، رعایت شرایط معامله و انجام تعهدات پس از برنده شدن، از مهمترین مراحل این فرآیند هستند.
در مزایدههای دولتی که از طریق سامانه ستاد برگزار میشوند، مقررات معاملات دولتی در کنار مقررات سامانه و قانون تجارت الکترونیکی اهمیت دارند. همچنین برای مزایدههای اجرای ثبت، اموال تملیکی یا مزایدههای خصوصی ممکن است مقررات اختصاصی متفاوتی اعمال شود.
در نهایت، مهمترین نکته برای شرکتکننده این است که قبل از ثبت پیشنهاد قیمت، علاوه بر بررسی قیمت و ارزش واقعی مورد مزایده، تمام شرایط حقوقی و مالی معامله و ضمانت اجرای عدم انجام تعهدات را بررسی کند.
منابع و مستندات حقوقی
- قانون محاسبات عمومی کشور مصوب ۱۳۶۶، ماده ۸۲؛ مقررات مربوط به نحوه انجام مزایده در معاملات دولتی.
- آییننامه معاملات دولتی مصوب ۱۳۴۹ و اصلاحات و الحاقات آن؛ مقررات مربوط به تشریفات مزایده، آگهی، پیشنهاد و انعقاد معامله.
- آییننامه فعالیت سامانه تدارکات الکترونیکی دولت؛ مقررات مربوط به مزایدهگر و انجام معاملات از طریق سامانه ستاد.
- آییننامه نحوه فعالیت دستگاههای اجرایی در سامانه تدارکات الکترونیکی دولت مصوب ۱۳۹۹/۱۱/۱۵؛ مقررات مربوط به انجام الکترونیکی مراحل معاملات و اعتبار اسناد الکترونیکی.
- قانون تجارت الکترونیکی مصوب ۱۳۸۲، مواد ۶، ۷ و ۸؛ اعتبار دادهپیام، امضای الکترونیکی و نگهداری اطلاعات الکترونیکی.
- آییننامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازمالاجرا، ماده ۱۳۶؛ مقررات اختصاصی شرکت در مزایدههای اجرای ثبت.
مدیریت مزایدهها را سادهتر و شفافتر کنید
در این مطلب درباره قوانین شرکت در مزایده آنلاین صحبت کردیم. شرکت در مزایده آنلاین زمانی نتیجهبخش است که اطلاعات مزایده، شرایط شرکت، پیشنهادها و مراحل ارزیابی بهصورت دقیق و منظم مدیریت شوند. اگر سازمان شما نیز به دنبال راهکاری برای مدیریت یکپارچه مزایدهها، مناقصات و فرایندهای معاملاتی است، نرم افزار مدیریت مزایدات و مناقصات درگاه، میتواند فرایندهای معاملات را از ایجاد و برگزاری مزایده تا ارزیابی پیشنهادها، انتخاب برنده و مدیریت سوابق در یک بستر یکپارچه مدیریت کند.
با درگاه، فرایند معاملات سازمانی را یکپارچه و قابلپیگیری مدیریت کنید.
ما را در اینستاگرام دنبال کنید.
بدون دیدگاه