اگر بعد از برنده شدن در مناقصه قیمتها افزایش پیدا کند، آیا میتوان انصراف داد؟
یکی از مشکلات رایج پیمانکاران، بهویژه در پروژههای عمرانی، برق، تأسیسات، نفت و گاز، این است که پس از اعلام برنده مناقصه و قبل از انعقاد قرارداد، قیمت برخی کالاها یا تجهیزات بهشدت افزایش پیدا میکند.
فرض کنید شرکتی در مناقصه شرکت کرده، بهعنوان برنده معرفی شده، اما هنوز قرارداد امضا نشده است. در این فاصله، قیمت یکی از اقلام اصلی پروژه یک یا چند میلیارد تومان افزایش مییابد و اجرای پروژه با قیمت پیشنهادی، زیان سنگینی به پیمانکار وارد میکند.
در چنین شرایطی این پرسش مطرح میشود که آیا برنده مناقصه میتواند از انعقاد قرارداد انصراف دهد؟ و اگر انصراف دهد، چه آثار حقوقی خواهد داشت؟ به عبارتی در این مطلب انصراف بعد از برنده شدن در مناقصه مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
آیا اعلام برنده شدن به معنای انعقاد قرارداد است؟
خیر. اعلام برنده شدن، بهتنهایی به معنای تشکیل قرارداد نیست. پس از اعلام نتیجه، هنوز باید تشریفات قانونی از جمله ارائه تضمین انجام تعهدات (در صورت مطالبه)، امضای قرارداد و سایر اقدامات مقرر در اسناد مناقصه انجام شود.
بنابراین تا قبل از امضای قرارداد، رابطه قراردادی کامل میان طرفین ایجاد نشده است؛ هرچند برنده مناقصه تعهداتی ناشی از فرآیند مناقصه دارد.
آیا برنده میتواند از انعقاد قرارداد انصراف دهد؟
از نظر حقوقی، هیچ قانونی شخص را مجبور به امضای قرارداد نمیکند؛ بنابراین برنده میتواند از انعقاد قرارداد خودداری کند.
اما این تصمیم بدون اثر حقوقی نیست.
مطابق ماده ۱۰ آییننامه تضمین معاملات دولتی مصوب ۱۳۹۴، اگر برنده اول از انعقاد قرارداد یا ارائه تضمین انجام تعهدات خودداری کند، تضمین شرکت در فرآیند ارجاع کار وی ضبط میشود و در صورت وجود برنده دوم، قرارداد با وی منعقد خواهد شد. اگر برنده دوم نیز از انعقاد قرارداد خودداری کند، تضمین او نیز ضبط شده و فرآیند ارجاع کار تجدید میشود.
بنابراین، حق خودداری از انعقاد قرارداد با آثار و ضمانت اجراهای قانونی همراه است.
آیا افزایش قیمت بازار، دلیل قانونی برای انصراف است؟
قانون برگزاری مناقصات و آییننامه تضمین معاملات دولتی، افزایش قیمت بازار را بهعنوان دلیل معافکننده از آثار انصراف پیشبینی نکردهاند.
به بیان دیگر، صرف اینکه قیمت تجهیزات، کابل، ترانس، مصالح یا سایر اقلام پروژه پس از اعلام برنده افزایش یافته باشد، بهتنهایی موجب از بین رفتن تعهدات ناشی از برنده شدن در مناقصه نمیشود.
البته این موضوع به معنای بسته بودن همه راهها نیست.
قبل از انصراف، چه راهکارهایی وجود دارد؟
در بسیاری از موارد، انصراف آخرین گزینه است. بهتر است پیمانکار پیش از هر تصمیمی این اقدامات را انجام دهد:
۱. مذاکره با دستگاه مناقصهگزار
اگر هنوز قرارداد امضا نشده باشد، پیمانکار میتواند مستندات افزایش قیمت را به دستگاه اجرایی ارائه و درخواست بررسی مجدد شرایط را مطرح کند.
این درخواست ممکن است در کمیسیون معاملات یا مرجع صلاحیتدار بررسی شود؛ هرچند پذیرش آن، الزامی نیست و به مقررات حاکم بر معامله و تصمیم دستگاه بستگی دارد.
۲. بررسی اسناد مناقصه
گاهی در اسناد مناقصه یا پیشنویس قرارداد، مقرراتی درباره تعدیل، بازنگری قیمت یا تغییر مقادیر پیشبینی شده است. این موارد میتواند در تصمیمگیری مؤثر باشد.
۳. بررسی نوع قرارداد
تفاوت میان قراردادهای فهرستبهایی، مقطوع (Lump Sum)، EPC یا سایر روشهای قراردادی اهمیت زیادی دارد. آثار افزایش قیمت در این قراردادها یکسان نیست و باید مفاد قرارداد و شرایط عمومی و خصوصی آن بررسی شود.
اگر پیمانکار انصراف دهد، آیا همیشه ضمانتنامه ضبط میشود؟
در اغلب معاملات مشمول آییننامه تضمین معاملات دولتی، اگر شرایط ماده ۱۰ محقق شود، دستگاه اجرایی حق ضبط تضمین شرکت در فرآیند ارجاع کار را خواهد داشت.
با این حال، در برخی پروندهها ممکن است اختلاف بر سر این باشد که آیا اصولاً شرایط ضبط تضمین تحقق یافته است یا خیر؛ برای مثال:
- آیا نتیجه مناقصه بهطور صحیح ابلاغ شده است؟
- آیا دستگاه در مهلت مقرر برای انعقاد قرارداد اقدام کرده است؟
- آیا تأخیر ناشی از دستگاه اجرایی بوده یا پیمانکار؟
- آیا اسناد مناقصه شرایط خاصی پیشبینی کردهاند؟
پاسخ این پرسشها میتواند در ارزیابی حقوقی هر پرونده مؤثر باشد.
اگر افزایش قیمت ناشی از تأخیر دستگاه باشد چه میشود؟
گاهی دستگاه اجرایی پس از اعلام برنده، برای مدت طولانی از انعقاد قرارداد خودداری میکند و در این فاصله قیمتها تغییر اساسی میکند.
در چنین وضعیتی، موضوع پیچیدهتر است و نمیتوان بدون بررسی جزئیات پرونده نظر قطعی داد. در این موارد، زمان ابلاغ، مکاتبات، دلایل تأخیر، مفاد اسناد مناقصه و رفتار هر یک از طرفین در تعیین آثار حقوقی نقش اساسی دارد.
به همین دلیل، توصیه میشود پیش از اعلام انصراف، موضوع از منظر حقوقی بررسی و تمامی مکاتبات بهصورت مستند انجام شود.
جمعبندی
افزایش شدید قیمتها پس از اعلام برنده شدن در مناقصه، یکی از چالشهای جدی پیمانکاران است؛ اما قوانین موجود، افزایش قیمت بازار را بهتنهایی مجوزی برای رهایی از آثار حقوقی انصراف نمیدانند.
اگر برنده مناقصه بدون طی تشریفات قانونی از انعقاد قرارداد خودداری کند، ممکن است با ضبط تضمین شرکت در مناقصه یا سایر آثار پیشبینیشده در مقررات و اسناد مناقصه مواجه شود.
ازاینرو، پیش از هر تصمیم، بهتر است اسناد مناقصه، نوع قرارداد، زمانبندی اقدامات دستگاه اجرایی و مقررات حاکم بهدقت بررسی شود تا مناسبترین راهکار انتخاب گردد.
منابع حقوقی
مدیریت صحیح مناقصات تنها به مرحله برگزاری مناقصه محدود نمیشود؛ بلکه ثبت دقیق مکاتبات، کنترل مهلتهای قانونی، مدیریت تضامین، پیگیری وضعیت برندگان و مستندسازی تصمیمات، نقش مهمی در پیشگیری از اختلافات حقوقی دارد. نرمافزار مدیریت برگزاری مناقصات درگاه با پوشش کامل فرآیندهای مناقصه، از انتشار فراخوان تا انعقاد قرارداد، ثبت تضمینها، مدیریت صورتجلسات کمیسیون معاملات و آرشیو مستندات، به سازمانها کمک میکند فرآیند ارجاع کار را شفاف، منظم و منطبق با مقررات مدیریت کنند.
ما را در اینستاگرام دنبال کنید.
بدون دیدگاه