قرارداد Cost Plus در پروژه‌های EPC چیست؟ آیا آیین‌نامه یا دستورالعملی برای آن وجود دارد؟

قراردادهای EPC (مهندسی، تأمین کالا و ساخت) معمولاً به‌صورت مقطوع (Lump Sum Turnkey) منعقد می‌شوند و پیمانکار متعهد است پروژه را با قیمت مشخص و از پیش تعیین‌شده اجرا کند. با این حال، در برخی پروژه‌ها به دلیل عدم قطعیت در حجم کار، نوسانات شدید قیمت‌ها، شرایط اضطراری یا پیچیدگی‌های فنی، کارفرمایان و پیمانکاران به استفاده از روش «هزینه به‌علاوه حق‌الزحمه» یا Cost Plus روی می‌آورند.

یکی از پرسش‌های مهم فعالان حوزه پیمان و قرارداد این است که آیا در نظام فنی و اجرایی کشور، آیین‌نامه یا دستورالعمل مشخصی برای قراردادهای Cost Plus به‌ویژه در پروژه‌های EPC وجود دارد یا خیر؟

قرارداد Cost Plus چیست؟

در قرارداد Cost Plus، کارفرما متعهد می‌شود هزینه‌های واقعی اجرای پروژه را به پیمانکار پرداخت کند و علاوه بر آن، مبلغی را به‌عنوان سود یا حق‌الزحمه پیمانکار بپردازد.

این حق‌الزحمه ممکن است به شکل‌های زیر تعیین شود:

• مبلغ ثابت (Fixed Fee)
• درصدی از هزینه‌های واقعی
• حق‌الزحمه تشویقی (Incentive Fee)
• هزینه به‌علاوه سقف تضمین‌شده (Guaranteed Maximum Price)

برخلاف قراردادهای مقطوع، در این روش بخش عمده ریسک افزایش هزینه‌ها بر عهده کارفرما قرار می‌گیرد.

آیا آیین‌نامه مستقلی برای قراردادهای Cost Plus در ایران وجود دارد؟

پاسخ کوتاه این است: خیر.

در حال حاضر، هیچ آیین‌نامه یا بخشنامه مستقلی از سوی سازمان برنامه و بودجه یا سایر مراجع قانونی که به‌طور خاص قراردادهای Cost Plus را تنظیم کرده باشد، وجود ندارد. همچنین در:

• شرایط عمومی پیمان (نشریه ۴۳۱۱)
• شرایط عمومی همسان قراردادهای EPC (نشریه ۵۴۹۰)
• قانون برگزاری مناقصات

الگوی مستقلی برای قراردادهای Cost Plus پیش‌بینی نشده است.

مبنای حقوقی استفاده از قرارداد Cost Plus چیست؟

اگرچه دستورالعمل مستقلی وجود ندارد، اما استفاده از این روش از منظر حقوقی بلامانع است و بر پایه اصل آزادی قراردادها صورت می‌گیرد.

۱- ماده ۱۰ قانون مدنی

مطابق ماده ۱۰ قانون مدنی: قراردادهای خصوصی نسبت به کسانی که آن را منعقد نموده‌اند، در صورتی که مخالف صریح قانون نباشد نافذ است.

بنابراین طرفین می‌توانند با توافق، روش Cost Plus را در قرارداد خود پیش‌بینی کنند.

۲- نشریه ۵۴۹۰ (شرایط عمومی همسان قراردادهای EPC)

در این نشریه، اصل بر قراردادهای مقطوع است، اما در مواردی مانند تغییرات کار، هزینه‌های پیش‌بینی نشده و توافقات خاص، امکان تعیین قیمت‌های توافقی وجود دارد.

۳- ماده ۲۹ شرایط عمومی پیمان (نشریه ۴۳۱۱)

در خصوص کارهای جدید و قیمت‌های جدید، تعیین بها از طریق توافق بین پیمانکار، مشاور و تصویب کارفرما پیش‌بینی شده است که تا حدی با فلسفه قراردادهای قابل بازپرداخت هزینه همخوانی دارد.

آیا قراردادهای EPC اصولاً با Cost Plus سازگار هستند؟

قرارداد EPC ذاتاً بر مبنای مبلغ مقطوع است و هدف آن انتقال بخش عمده ریسک افزایش هزینه‌ها به پیمانکار است.

اما در شرایط زیر، استفاده از مدل Cost Plus در پروژه‌های EPC متداول است:

• پروژه‌های اضطراری
• پروژه‌های نفت، گاز و پتروشیمی
• پروژه‌هایی که طراحی تفصیلی هنوز کامل نشده است
• پروژه‌های دارای فناوری جدید
• شرایط تورمی و نوسانات شدید بازار
• عدم امکان تهیه برآورد دقیق در زمان انعقاد قرارداد

در چنین شرایطی، معمولاً مدل‌های ترکیبی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

بهترین مدل Cost Plus برای پروژه‌های EPC چیست؟

تجربه پروژه‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که روش: Cost Plus with Guaranteed Maximum Price (GMP) یا هزینه به‌علاوه حق‌الزحمه با سقف تضمین‌شده کارآمدترین مدل برای پروژه‌های EPC محسوب می‌شود. در این روش:

• هزینه‌های واقعی پرداخت می‌شود؛
• حق‌الزحمه پیمانکار مشخص است؛
• سقف نهایی هزینه پروژه تعیین می‌شود؛
• ریسک افزایش بی‌ضابطه هزینه‌ها کنترل می‌شود.

در قرارداد Cost Plus چه مواردی باید حتماً مشخص شود؟

از آنجا که آیین‌نامه مستقلی وجود ندارد، لازم است شرایط خصوصی قرارداد به‌صورت دقیق تنظیم شود و موارد زیر در آن پیش‌بینی گردد:

• تعریف هزینه‌های قابل قبول
• هزینه‌های غیرقابل قبول
• نحوه مستندسازی هزینه‌ها
• روش حسابرسی و کنترل مالی
• حق‌الزحمه پیمانکار
• سقف مجاز هزینه‌ها
• نحوه رسیدگی به اختلافات
• نحوه تعدیل و تسویه حساب
• مسئولیت تأخیرها
• پاداش یا جرایم عملکرد

عدم پیش‌بینی این موارد می‌تواند موجب اختلافات مالی گسترده در طول اجرای پروژه شود.

در نظام فنی و اجرایی کشور، آیین‌نامه یا دستورالعمل مستقلی برای قراردادهای Cost Plus به‌ویژه در پروژه‌های EPC وجود ندارد. با این حال، بر اساس ماده ۱۰ قانون مدنی و اصل آزادی قراردادها، استفاده از این روش امکان‌پذیر است.

از آنجا که شرایط عمومی پیمان و نشریه ۵۴۹۰ عمدتاً بر قراردادهای مقطوع استوار هستند، استفاده از مدل Cost Plus مستلزم تدوین دقیق شرایط خصوصی قرارداد، تعریف شفاف هزینه‌ها و پیش‌بینی سازوکارهای کنترلی مناسب است.

تنظیم و مدیریت قراردادهای پیچیده‌ای مانند EPC، Cost Plus و قراردادهای ترکیبی، نیازمند کنترل دقیق تعهدات، تغییرات، صورت‌وضعیت‌ها و مستندات مالی است. نرم‌افزار مدیریت قراردادها ی «درگاه» با امکان ثبت انواع مدل‌های قراردادی، مدیریت الحاقیه‌ها، کنترل تغییرات و مستندسازی کامل سوابق، به سازمان‌ها کمک می‌کند تا قراردادهای خود را به‌صورت شفاف، نظام‌مند و قابل دفاع مدیریت کنند.

ما را در اینستاگرام دنبال کنید.